Mitolojik Başlangıç ve "İkinci Efes" Unvanı
Kütahya il merkezine 50 kilometre uzaklıkta, Çavdarhisar ilçe merkezinde Penkalas (Kocaçay) Irmağı'nın yukarı havzasında kurulan Aizanoi Antik Kenti, Frigya bölgesine bağlı Aizanitis halkının ana yerleşim merkezidir. Kentin kuruluş efsanesi, mitolojide Arkadya kralı Arkas ile su perisi Erato'nun oğlu, efsanevi kahraman Azan'dan gelmektedir.
Erken Tunç Çağı'na (M.Ö. 3000) uzanan yerleşim izlerine sahip kent; Helenistik devirde Bergama Krallığı ile Bithynia arasında el değiştirdikten sonra M.Ö. 133 yılında Roma egemenliğine geçmiştir. Roma İmparatorluk devrinde bereketli tahıl tarlaları, şarap bağları ve yüksek kaliteli yün üretimiyle Küçük Asya'nın en müreffeh metropollerinden biri haline gelmiş; zenginliği ve anıtsal yapılarıyla antik dünyada "İkinci Efes" unvanıyla anılmıştır.
Anadolu'nun En İyi Korunmuş Mabeti: Zeus Tapınağı & Kripta
M.S. 2. yüzyılda İmparator Hadrianus döneminde inşasına başlanan Zeus Tapınağı, 130,5 x 112 metre boyutlarında etrafı mermer sütunlu revaklarla (stoa) çevrili geniş bir kutsal alanın (temenos) merkezinde, yüksek bir podyum üzerinde yükselmektedir.
Pseudodipteros Mimari Düzen: Kısa kenarlarında 8, uzun kenarlarında 15 adet İon tarzı yekpare mermer sütuna sahip yalancı çift sıra sütunlu (pseudodipteros) plan şemasıyla antik çağın en özgün tapınaklarındandır.
Dünyada Tek Örnek Yeraltı Kriptası (Meter Steunene Mabedi): Tapınak zemin kütlesinin altında yer alan tonoz örtülü devasa yeraltı salonu, dünya tapınak mimarisinde eşi benzeri bulunmayan benzersiz bir yapıdır. Frigya'nın kadim ana tanrıçası Meter Steunene (Kybele) kültüne adanmış gizli bir kehanet ve tapınım merkezidir.
Dünyanın İlk Ticaret Borsası ve Tavan Fiyat Fermanı (Macellum)
Aizanoi kent merkezinde yükselen yuvarlak planlı Macellum yapısı, dünya iktisat ve ticaret tarihinin bilinen en eski resmi borsa binasıdır. M.S. 2. yüzyılın ikinci yarısında gıda pazarı olarak inşa edilen bu anıt, M.S. 301 yılında Roma İmparatoru Diocletianus tarafından imparatorluk borsası olarak ilan edilmiştir.
Diocletianus Enflasyon Fermanı (Edictum de Pretiis): Roma İmparatorluğu genelinde paranın değer kaybetmesi ve artan hiperenflasyonla mücadele etmek amacıyla çıkarılan "Tavan Fiyat Fermanı", Latince olarak Macellum'un dış taş bloklarına kazınmıştır. Kitabelerde; buğday, arpa, şarap, zeytinyağı, et gibi temel gıdalardan zanaatkâr, hekim ve öğretmen yevmiyelerine kadar yüzlerce mal ve hizmetin imparatorluk pazarında satılabileceği azami tavan fiyatlar tek tek listelenmiştir. Tarihte enflasyona karşı uygulanan ilk kurumsal tavan fiyat sistemi ve tüketici koruma kanununun yaşayan somut belgesidir.
Antik Dünyada Tek Örnek: Bitişik Stadyum - Tiyatro Kompleksi
Aizanoi'nin kuzeydoğusunda yer alan stadyum ve tiyatro yapısı, antik mimarlık tarihinde başka hiçbir yerde görülmeyen bir birleşik komplekstir. Sahne sanatları ile atletizm yarışları birbirine bitişik nizamda birleştirilerek devasa bir yapı meydana getirilmiştir.
Antik Tiyatro: Yaklaşık 20.000 seyirci kapasiteli mermer oturma sıraları (cavea), yarım daire orkestra alanı ve mitolojik sahnelerin mermere işlendiği görkemli sahne frizleri.
Antik Stadyum: Yaklaşık 13.500 kişi kapasiteli olup antik dönemin atletizm yarışlarına, atlı araba koşularına ve gladyatör dövüşlerine ev sahipliği yapmıştır. Toplam 33.500 kişilik bu birleşik kompleks, antik Roma dünyasının en büyük spor ve kültür merkezlerindendir.
Penkalas Irmağı, Roma Taş Köprüleri & Sütunlu Cadde
Antik kenti iki yakaya ayıran Penkalas (bugünkü Kocaçay) Irmağı, Roma çağında kesme taş rıhtım duvarlarıyla çevrelenmiş ve ırmak üzerine 4 adet anıtsal köprü kurulmuştur. Bu köprülerden 2 tanesi günümüze kadar sağlam ulaşmış olup bugün de Çavdarhisar ilçesinde araç ve yaya trafiğine hizmet vermektedir.
Sütunlu Cadde ve Agora: Tapınak alanını kentin ticaret merkezine bağlayan mermer kaplı Sütunlu Cadde; revaklar, dükkân sıraları ve anıtsal giriş kapısıyla kentin can damarıdır.
Mozaikli Hamam ve Gymnasium: Tiyatronun güneyindeki büyük hamam kompleksinde su perileri, yunuslar ve mitolojik deniz yaratıklarının betimlendiği muazzam taban mozaikleri korunmuştur.
Selçuklu Çavdar Tatarları ve Çavdarhisar Adının Doğuşu
13. yüzyılda Anadolu Selçuklu Devleti ve Germiyanoğulları devrinde, Selçuklu komutanlarından Çavdar Bey idaresindeki Çavdar Tatarları bölgeye yerleşmiştir. Antik Zeus Tapınağı'nın sağlam taş duvarlarını ve podyumunu bir hisar (kale) olarak kullanan Türkmenler, kentin antik mirasını koruyarak yaşamış ve bu kale-hisardan dolayı ilçemiz "Çavdarhisar" adını almıştır.
Zeus Tapınağı Duvarlarındaki Tarihi Grafitiler: Zeus Tapınağı'nın dış mermer duvarlarında ve sütunlarında Çavdar Tatarları tarafından kazınan; kopuz çalan Türkmen ozanları, at üstünde kılıç ve mızrak tutan süvariler, yırtıcı kuşlar ve boy damgaları bugün hala net olarak görülebilmektedir.
Aizanoi Geleceğe Taşınıyor
Kütahya Valiliği, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Çavdarhisar Belediyesi koordinesinde antik kenti ayağa kaldıran büyük restorasyon ve turizm projeleri kararlılıkla yürütülmektedir:
- Penkalas Gondol Projesi: Kocaçay ıslah edilerek antik dönemde olduğu gibi ırmak üzerinde kayık ve gondollarla su turizmi sağlanması.
- Tarihi Konaklar Restorasyonu: Çini, dokuma, geleneksel el sanatları ve gastronomi deneyimleme atölyeleri.
- UNESCO Kalıcı Listesi: Geçici listeden kalıcı Dünya Mirası Listesi'ne geçiş hedefiyle sürdürülen uluslararası kazılar.
Aizanoi'yi Keşfe Hazır Mısınız?
Tarihin ilk borsasını, görkemli Zeus Tapınağı'nı ve antik stadyumu ziyaret etmek isteyen misafirlerimiz için pratik rehber:
